تبلیغات
big-kore - استناد در آثار علمی

big-kore

شنبه 19 تیر 1395

استناد در آثار علمی

نویسنده: میهن رجیستر   



پایان نامه مدیریت

در نظریۀ بنیامتنیت، فرض بر آن است که هر متنی بافته ای از پاره های متون قبلی است هیچ اندیشه ای گسسته از اندیشه های قبلی نیست(آلن، ۱۳۸۰)، بلکه ققنوس وار بر خاکستر قبلی ۀ زاده و پرورده می شود(حرّی، ۱۳۸۵، ص ۱۶۸). هر متن مجموعه نقل قول هایی است که بعضاً آشکار و ارجاع و عمدتاً بی نام اند(آلن، ۱۳۸۰). به بیان دیگر، در عالم علم و تحقیق هیچ اثری قائم به ذات نیست بنا بر شیوۀ نامـه شیکاگو، هر اثری – به جز داستان و گزارش که مبتنی بر تجربه نظر شخصی است- متکّی بر بخشی از یک یا چند منبع است(حری و شاهبداغی ۱۳۸۸، ص ۱).

امروزه استناد از عبارت بخش های عمده تعیین کننده در نگارش علمی است بدون حضـور چنین بخشی نمی توان به نوشته اطلاق اثر علمی کرد. زیرا هیچ کس نمی تواند به طور مستقل بی نیاز از دانش تولید شده قبلی یان مبادرت به تولید دانش جدید نماید . استناد نه فقط به اثر علمی اعتبار می بخشد، بلکه بسامد استنادها به اثری واحد نوعی اعتبار بخشی به تاثیر مورد استناد محسوب می شود. همین دو رویکردی که به طور طبیعی مثبت تلقی می شود پیامدهایی دارد که نه تنها مثبت نیست، بلکه جزو بی اخلاقی های علمی است. موارد ی از این نوع بی اخلاقی ها را می توان چنین برشمرد:

۱٫ مصرف از سخن یا اندیشۀ فردی که قبلاً آن اندیشه را پرورانده است، بدون ذکر مأخذ و با این نیّت که آن اندیشه را به نسبت دهیم. چنین حرکتی که به سرقت ادبی معروف است، گر چه در آثار علمی به وفور می توان یافت، هرگز بوسیله هیچ عالم منصفی پذیرفته نیست. علی ر تصوّر مرتکب شوندۀ این خطا که می پندارد چنین تملّک نادرستی جهت وی کسب اعتبار می نماید ، جز ترس یم چهره ای غیر اخلاقی برای او ارمغانی نخواهد داشت. اعتبار هر تاثیر از طریق اهمیت علمی آن در شبکۀ آثار علمی ارتباط قابل سنجش است، نه به طور منفرد مستقل از آثار مشابه یا ارتباط دیگر.

۲٫ نقل از منبعی با ذکر مأخذ، که در حدّ خود کار پسندیده و مفید ی است، لیکن ممکن است در مسیر کار این لغزش ها روی دهد:

الف. اطلاعات کتاب نگاشتی تاثیر درست نیست از طریق آنها نمی توان خوانندۀ طرفدار را به متن قبلی هدایت کرد تا اصل اندیشه بخش های مرتبط آن را در سند مورد ارجاع جست و جو نماید .

ب. مأخذ ذکر شده درست است، لیکن سخن یا اندیشه مورد ارجاع ربطی به آن متن ندارد ، و غفلت مؤلف سبب شده است که استناد به منبعی صورت گیرد که ارائه دهنده یا واضع آن قول سخن نباشد.

ج. مأخذ از نظر استناد درست است امّا، به دلیل درک نادرست مؤلف از متن سند، اندیشه اصلی مسخ شده نسبتی ناروا به مالک سند اصلی داده شده است.

۳٫ در زنجیرۀ استنادها ، به منابع واسط توجه نمی شود با مصرف از راه بین بر ، مستقیماً به سند مهم که حتی رؤیت هم نشده است استناد می شود منبع واسط حذف می گردد. این امر که حرکتی غیر اخلاقی است ، عوارضی به دنبال دارد که بعضاً چنین است:

الف. حقوق فرد یا افرادی که سبب نقل و اشاعه آن اندیشه شده اند سهمی در جریان بیشتر شدن علم داشته اند نادیده گرفته می شود.

ب.چون مؤلف ، سند اصلی را رؤیت نکرده احتمالا تفسیرها برداشت های منبع واسط را اندیشۀ متن اصلی تلقی نماید ، چیزی را به منبع اصلی نسبت دهد که دور از واقعیت است. این امر نه تنها از چشـم افراد آگاه دور نمی ماند، بلکه عملی غیر اخلاقی است.

۴٫ در زنجیرۀ استناد، به منبع واسط بسنده شود بدون آنکه به روشنی اظهار شود که سند واسط خود از سندی قبلی نقل کرده است. در این صورت ، اندیشه ای که طراح یا واضع آن شخص دیگری است، به سند واسط نسبت داده شود که مؤلف آن هیچ نقشی در پیدایش آن اندیشه نداشته است . این امر نه تنها جفایی بزرگ به مؤلف اصلی که نوعی بی اخلاقی علمی است.

۵٫ سفارش استناد از موارد دیگری است که در عرصۀ اخلاق نگارش قابل طرح است. یکی از مصادیق سفارش استناد را می توان در وهله داوری مقالات توسط داوران مجلات علمی یافت، که به مؤلف توصیه می کنند مطلب یا مقالاتی را که در همان مجله یا مجله ای دیگر به چاپ رسیده مورد استناد قرار دهند . هدف از این کار بالا بردن ضریب تأثیر مجله است نویسندۀ مطلب که جهت چاپ مقاله اش ناگریز از پذیرش این توصیه هاست به این کار تن می دهد.

مصداق دیگری که می توان به آن اشاره کرد در انتها نامـه های دانشجویی رخ می دهد. در این نوع کار، سفارش استناد شاید مبتنی بر گمانه زنی باشد یا به طور صریح صورت گیرد، و اکثرا ٌ ً مربوط به آثار تولید شده استادان راهنما مشاور است. نوع گمانه ای استناد از این نوع از طرف دانشجو صورت می گیرد با این تصوّر که شاید چنانچه به آثار آنان استناد نماید ایشان را خوش آید و چنین عملی بر بررسی انتها نامـه تأثیر بگذارد. نوع صریح آن از طرف برخی استادان راهنما مشاور صورت می گیرد که از دانشجو می خواهند به اثر یا آثاری از آنان استناد نماید . موردی از این دست را شاهد بوده ام. دانشجویی در مقطع دکتری، نسخه اولیه انتها نامـه را به طور غیررسمی در اختیار من گذاشت تا مطالعه کنم نظر بدهم (گرچه هیچ عضویتی در گروه داوری انتها نامـه نداشتم). بخش مقدمۀ کار را که بررسی می کردم احساس کردم مطالب بیان شده ربطی به موضوع انتها نامـه ندارد. این بی ربطی را از وی جویا شدم. آرام گفت استاد آموزش م خواسته است فلان اثرش را مورد استناد قرار دهم، و جهت آنکه ربطی پیدا کنم، این مطالب را در انتها نامـه آورده ام. گفتم آنچه آورده ای شاید با آن تاثیر سفارشی ربط داشته باشد ولی به موضوع انتها نامـه ات هیچ ربطی ندارد.

مسئله سرقت ادبی که حاصل بی توجه ی به حقوق دیگران است ، گاه چنان به صورت فاحش رخ می دهد که لفظ بی اخلاقی برای توصیف آن بسیار زیاد کم بنیه است. به طور نمونه، می توان موارد ی از این گونه را برشمرد:

۱٫غصب کلیّت اثر و فقط با حذف نام نویسنده اصلی و جایگزینی نامی جدید نشر آن در مجله ای دیگر که خیلی ناپسندتر از اخذ پاره یا پاره هایی از یک تاثیر بدون ذکر مأخذ است. چند سال پیش ، یکی از دانشجویان کارشناسی ابیشتر شدن من، با چهره ای برافروخته خیلی نگران، وارد اتاق کارم شد پرسید: دارید؟ گفتم از چه چیز؟ گفت مطلب شما (رسم الخط فارسی و رایانه ) در مجله ای عیناً چاپ شده ولی با نام شخص دیگری. با خنده گفتم آن متن که قبلاً چاپ شده اهل نظر می دانند از کیست. دانشجو قانع نشد و گفت من دنبال می کنم. گویا تلفنی با سردبیر آن مجله حرف داشته و او را قانع کرده بود که با من ارتباط بگیرد، که چنین هم شد. عذرخواهی که نمی دانستم این متن از آن دیگری است و قبلاً چاپ شده است ، در شماره بعدی به آن اشاره خواهم کرد، و چنین کرد. سه ماه بعد، اواخر اسفند کارت شاد باش ی به مناسبت نوروز جهت م رسید که متعلق به همان سارق ادبی بود. درنیافتم که این کارت نوعی عذرخواهی بود یا دهن کجی!

این گونه سرقت فاحش، بویژه دربارۀ مقالاتی به یک زبان و نشر غیر اخلاقی آنها به زبانی دیگر هم اتفاق افتاده است که تعداد آنها چندان هم اندک نیست.

۲٫ در مورد آثاری که منتشر نشده اند، خطر این گونه سرقت ها به مراتب بیشتر است. انتها نامـه های دانشجویی از آسیب پذیرترین منابع در این زمینه است. به همین دلیل ، روبرداشت از انتها نامـه بدون کسب مجوز از مؤلف (های) آن و یادداشت برداری از انتها نامـه در کتابخانه ها از حدّی بیش از آنچه تعیین شده است مجاز نیست. امّا گزارش ها حکایت از آن دارد که “بلع” انتها نامـه ها توسط گاهی دانشجویان و ارائه آنها به دانشگاهی دیگر به عنوان کار پژوهشی اتفاق افتاده است. یکی از مراکز نگهداری انتها نامـه های دانشجویی در ایران اخیرا ً دو مورد از این گونه اعمال غیر اخلاقی را کشف کرده است.

امّا دیدنی تر از آن ، علنی کردن و تجاری کردن این گونه سوءرفتار هاست. بر دیوارها و بر روی کف پیاده روهای مقابل دانشگاه گاهی دانشکده ها جملۀ “انتها نامـه شما را می نویسیم“ برای دانشجویان شناخته شده است، که به دنبال آن شماره تلفن فرد یا مؤسسه کارگزار نیز قید می گردد.

از کتاب: اخلاق انتشارات علمی
نوشته ی دکتر عباس حُرّی
استاد دانش کده تهران

نظرات() 
How much does it cost to lengthen your legs?
دوشنبه 16 مرداد 1396 11:51 ق.ظ
Awesome blog you have here but I was curious about if you knew of any community forums that cover the
same topics discussed here? I'd really love to be
a part of online community where I can get feed-back from other knowledgeable people that share the same interest.
If you have any recommendations, please let me know. Thank you!
Noel
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 02:20 ق.ظ
Hi there very nice blog!! Guy .. Beautiful ..
Wonderful .. I'll bookmark your site and take the feeds also?
I am glad to find a lot of useful information right
here in the publish, we want work out extra strategies in this regard, thank you for sharing.
. . . . .
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 01:02 ق.ظ
Awesome! Its really amazing post, I have got much clear
idea about from this article.
manicure
جمعه 11 فروردین 1396 05:44 ق.ظ
Generally I don't learn post on blogs, but I wish to say that this write-up very
pressured me to check out and do so! Your writing taste
has been surprised me. Thank you, very great post.
درسا
یکشنبه 20 تیر 1395 08:35 ق.ظ
سلام عزیز خوبی؟ مطالب وبلاگتو دیدم بسیار زیبا بود معلومه که وقت گذاشتی .من یه پیشنهاد داشتم که واسه وبلاگ جفتمون خوبه اونم اینکه به وب سایت منم سر بزنی و باهم تبادل لینک داشته باشیم از این به بعد مثل دو تا دوست خوب واسه هم میشیم بعد از اینکه لینک کردی خبرم کن تا با افتخار لینکت کنم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :